OKB Türleri ve Alt Tipleri: OKB ile Yaşamak ve Yakınlar İçin Rehber

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) denince çoğu kişinin aklına sürekli el yıkayan ya da kapıyı defalarca kontrol eden biri gelir. Oysa OKB'nin biçimi kişiden kişiye çok farklı olabilir: kimi için mikrop kapma korkusudur, kimi için sevdiğine zarar verme ihtimaline dair bir düşünce, kimi için de ibadetinin "geçerli olup olmadığı" şüphesi ya da partnerini "gerçekten sevip sevmediği" sorusu. Bu sayfayı, OKB'nin bu farklı yüzlerini tanımak, onunla yaşamanın nasıl bir şey olduğunu anlamak ve terapide neyin nasıl çalışıldığını görmek isteyenler için hazırladım. Bir yakınınız için okuyorsanız, sonlara doğru size ayrılmış bir bölüm var.

OKB'nin belirtilerini, nedenlerini ve tedavi yöntemlerini ayrıntılı olarak merak ediyorsanız OKB: belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemleri yazısıyla başlayabilirsiniz.

OKB nedir? Kısaca

OKB iki bileşenden oluşur. Obsesyonlar, istenmeden zihne giren, kişiyi rahatsız eden ve tekrar tekrar geri gelen düşünceler, dürtüler ya da imgelerdir. Kompulsiyonlar ise bu düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı azaltmak ya da korkulan şeyin olmasını önlemek için yapılan tekrarlı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir. Kompulsiyonlar her zaman dışarıdan görünmez: içinden saymak, belli bir sözü ya da duayı zihinde tekrarlamak, "kötü" bir düşünceyi "iyi" bir düşünceyle silmeye çalışmak da kompulsiyondur.

Klinik açıdan önemli olan, bu döngünün ne kadar yer kapladığıdır. Takıntılar ve ritüeller günün önemli bir bölümünü alıyor, belirgin bir sıkıntı yaratıyor ya da iş, okul ve ilişkileri aksatıyorsa OKB'den söz edilir.

Kılavuzlardaki yeri

OKB uzun yıllar kaygı bozuklukları arasında sınıflandırıldı. DSM-5 ile birlikte "Obsesif-Kompulsif ve İlişkili Bozukluklar" adlı ayrı bir başlığa alındı; güncel DSM-5-TR de bu düzeni korur. Dünya Sağlık Örgütü'nün ICD-11 sisteminde de OKB (6B20) benzer bir grupta yer alır. Bu ayrım, kaygının OKB'de önemli bir rol oynamadığı anlamına gelmez; kaygı ile ilgili daha geniş bir çerçeve için kaygı ve fobiler sayfasına göz atabilirsiniz. Tanı ise yalnızca bir klinik görüşmeyle konulabilir; bu sayfadaki bilgiler tanı yerine geçmez.

OKB döngüsü

OKB'nin hangi türü olursa olsun, altında benzer bir döngü işler:

1. Tetikleyici: Bir kapı kolu, bir haber, bir düşünce ya da bir his.
2. Obsesyon: "Ya mikrop kaptıysam?", "Ya ocağı açık bıraktıysam?", "Ya bu düşünce içimde gerçekten öyle biri olduğumu gösteriyorsa?"
3. Sıkıntı: Kaygı, suçluluk, tiksinti ya da "bir şeyler yerinde değil" hissi.
4. Kompulsiyon ya da kaçınma: Yıkamak, kontrol etmek, güvence istemek, zihinde gözden geçirmek, tetikleyiciden uzak durmak.
5. Geçici rahatlama: Sıkıntı kısa bir süre azalır.

Sorun, beşinci adımdaki rahatlamanın zihne yanlış bir ders vermesidir: "Ritüeli yaptığım için bir şey olmadı" ya da "Bu sıkıntıya ritüel yapmadan dayanamazdım." Böylece bir sonraki sefer düşünce daha tehditkâr, ritüel daha zorunlu gelir. OKB'de şüphe ne kadar "giderilirse" o kadar geri döner. Terapide üzerinde durulan şey de tam olarak bu döngüdür.

OKB türleri ve alt tipleri

Tanı kılavuzlarında OKB'nin resmî alt tipleri tanımlanmaz; tek bir OKB tanısı vardır. Klinik pratikte ve literatürde ise takıntının temasına göre alt tiplerden söz edilir, çünkü bu temalar kişinin neler yaşadığını anlamayı ve terapiyi planlamayı kolaylaştırır. Birçok kişide birden fazla tema bir arada görülür ve tema yıllar içinde değişebilir. Aşağıdaki başlıklar en sık karşılaşılanlardır.

Bulaşma ve temizlik takıntısı

Mikrop, kir, hastalık, kimyasal madde ya da vücut sıvılarıyla temas etme ve bunları başkalarına bulaştırma korkusu öne çıkar. Uzun ve belli bir sırayla yapılan el yıkama, banyo, ev temizliği, eşyaları dezenfekte etme ve "kirli" sayılan yerlerden kaçınma sık görülür. Bazı kişilerde korkunun merkezinde hastalık değil, "pislik" ya da "kirlenmişlik" hissinin kendisi vardır.

Kontrol etme takıntısı

Kapıyı kilitlemeyi, ocağı kapatmayı, fişi çekmeyi unutmuş olma ya da bir hata yüzünden felakete yol açma korkusudur. Kişi kontrol eder, ama kontrolün ardından "Gerçekten baktım mı?" şüphesi başlar; yeniden kontrol eder, fotoğraf çeker, başkasından teyit ister. Araba kullanırken birine çarpmış olma korkusuyla aynı yoldan geri dönmek de bu temanın bir biçimidir.

Simetri, düzen ve "tam oturma" hissi

Eşyaların belli bir düzende, simetrik ya da "tam" olması gerekir. Burada korku çoğu zaman bir felaketten çok, bir şeylerin "yerine oturmaması" hissidir ve kişi bu his geçene kadar düzeltir, yeniden yazar, belli bir sayıda tekrarlar. Bazen buna "Düzeltmezsem annemin başına bir şey gelecek" gibi büyüsel bir düşünce de eşlik eder.

Zarar verme takıntıları

Kişinin sevdiklerine, çocuğuna, eşine ya da kendine istemeden zarar vereceği düşünceleri ve imgeleri zihnine gelir: bıçağı görünce "Ya birine saplarsam?", balkonda "Ya kendimi atarsam?", bebeğini kucağına alınca "Ya onu düşürürsem?" gibi. Bu düşünceler kişinin değerlerine tamamen ters düştüğü için büyük bir dehşet ve suçluluk yaratır. Kişi bıçakları saklar, çocuğuyla yalnız kalmaktan kaçınır, "Böyle biri miyim?" diye kendini sürekli sorgular. OKB'de bu düşüncelerin eyleme dökülmesi beklenen bir durum değildir; kişiyi bu kadar rahatsız etmesinin nedeni de düşüncenin onun isteğine aykırı olmasıdır.

Dini ve ahlaki takıntılar (vesvese)

Günah işlemiş olma, ibadetin eksik ya da geçersiz olması, abdestin bozulmuş olması, istemeden küfür eden ya da kutsal değerlere saygısızlık içeren düşünceler bu temanın merkezindedir. Kişi namazı, abdesti ya da duayı defalarca tekrarlar, sürekli tövbe eder, din görevlilerinden tekrar tekrar güvence ister. Ahlaki biçiminde ise yalan söylemiş, birini kandırmış ya da haksızlık yapmış olma şüphesi öne çıkar.

Günlük dilde bu tabloya çoğu zaman "vesvese" denir. Burada sorun inancın kendisi değil, düşüncenin takıntılı biçimde işlemesidir; terapi inancı sorgulamaz. Ölümle ve ahiretle ilgili dini kaygılar üzerine daha ayrıntılı bir anlatım için ölüm korkusu sayfasındaki vesvese ve dini kaygı bölümüne göz atabilirsiniz.

İlişki OKB'si

Kişi partnerini "gerçekten sevip sevmediğinden", "doğru kişi" olup olmadığından ya da partnerinin kendisini gerçekten sevip sevmediğinden sürekli şüphe eder. Duygularını tartar, başka ilişkilerle kıyaslar, partnerinin kusurlarına takılır, arkadaşlarından ya da internetten güvence arar. Sıradan ilişki sorularından farkı, şüphenin ilişkideki gerçek sorunlardan beslenmemesi, cevap bulundukça yeniden başlaması ve kişiye yoğun sıkıntı vermesidir.

Cinsel içerikli takıntılar

Kişinin kendi değerleriyle bağdaşmayan cinsel düşünceler ya da imgeler zihnine gelir; cinsel yönelimi hakkında ya da uygunsuz bulduğu kişilere dair düşünceler bunlara örnektir. Bu düşünceler istek ya da arzu değil, kişinin korktuğu ve kurtulmaya çalıştığı düşüncelerdir. Utanç nedeniyle en az dile getirilen temalardan biridir; oysa klinisyenler için tanıdık bir OKB biçimidir ve yargılanmadan konuşulabilir.

Zihinsel ritüeller ve "saf O" olarak bilinen biçim

Bazı kişilerde dışarıdan görülen hiçbir ritüel yoktur. Kompulsiyonlar zihinde yapılır: düşünceyi analiz etmek, geçmişteki olayları tekrar tekrar gözden geçirmek, kendine "Ben öyle biri değilim" diye tekrar etmek, içinden saymak. Halk arasında "saf O" (yalnızca obsesyon) denen bu tablo, aslında ritüellerin görünmez olduğu bir OKB biçimidir ve aynı yaklaşımla çalışılır.

Bir not: istifçilik

Değersiz eşyaları atamamak ve biriktirmek eskiden OKB'nin bir türü olarak görülürdü. Güncel tanı sistemlerinde istifleme bozukluğu, OKB ile ilişkili ama ayrı bir tanıdır. Birikim OKB'deki bir korkuya bağlıysa ("Atarsam kötü bir şey olur") OKB çerçevesinde ele alınabilir.

İçgörü düzeyi

OKB'li kişilerin çoğu, takıntılarının abartılı ya da mantıksız olduğunu bilir; ama bu bilgi, düşünce geldiği anda hissedilen sıkıntıyı durdurmaz. "Biliyorum ama hissediyorum" cümlesi OKB'yi iyi özetler.

DSM-5-TR, kişinin takıntısına ilişkin inancını üç düzeyde tanımlar: iyi ya da orta içgörü (kişi korkusunun büyük olasılıkla gerçekleşmeyeceğini düşünür), zayıf içgörü (büyük olasılıkla gerçekleşeceğini düşünür) ve içgörünün olmadığı durum (korktuğu şeyin gerçek olduğuna tamamen inanır). İçgörü aynı kişide zaman içinde, hatta gün içinde değişebilir; kaygı yükseldiğinde düşünce daha "gerçek" gelir. İçgörünün zayıf olması tek başına psikoz anlamına gelmez, ancak terapinin planlanmasını ve ilaç ihtiyacının değerlendirilmesini etkiler. Bu nedenle değerlendirmenin bir parçasıdır.

"Herkes biraz OKB'lidir" miti

Masasını düzenli tutmayı seven birine "OKB'lisin" demek günlük dilde yaygın. Bu kullanım masum görünse de OKB yaşayan kişiler için iki yönden zarar verir: yaşadıkları sıkıntıyı bir kişilik tuhaflığına indirger ve yardım istemeyi zorlaştırır.

İşin aslı şudur: Araştırmalar, insanların büyük çoğunluğunun zaman zaman istenmeyen, tuhaf ya da rahatsız edici düşünceler yaşadığını gösterir. "Ya şimdi arabayı sürersem?", "Ya bu bebeği düşürürsem?" gibi düşünceler insan zihninin olağan bir parçasıdır. OKB'yi ayıran, bu düşüncelerin varlığı değil; kişinin onlara yüklediği anlam ("Bunu düşündüysem kötü biriyim", "Düşünürsem gerçekleşir"), bu anlamın yarattığı sıkıntı ve sıkıntıyı gidermek için ortaya çıkan ritüellerin yaşamda kapladığı yerdir. Düzenli olmak ya da titiz olmak OKB değildir; düzen ya da temizlik saatlerini alıyor, kişiyi tüketiyor ve yapılmadığında dayanılmaz bir sıkıntı yaratıyorsa durum farklıdır.

OKB ile OKKB farkı

İsimleri benzese de obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ile obsesif kompulsif kişilik bozukluğu (OKKB) farklı durumlardır.

• OKB'de kişi takıntılarını istemez ve onlardan rahatsızdır. Ritüeller, belli bir korkuyu ya da sıkıntıyı yatıştırmak için yapılır ve kişi çoğu zaman onlardan kurtulmak ister.
• OKKB'de mükemmeliyetçilik, katı kurallar, düzen ve kontrol ihtiyacı kişiliğin kalıcı bir parçasıdır. Kişi bu özellikleri çoğu zaman "doğru olan" olarak görür; sıkıntı daha çok başkalarıyla çatışmada, işleri devredememekte ya da yetiştirememekte ortaya çıkar.

İki durum aynı kişide birlikte de görülebilir. OKKB'yi ayrıntılı olarak OKKB nedir, belirtileri nelerdir, nasıl tedavi edilir? yazısında anlattım.

OKB ile yaşamak

OKB'nin en yorucu yanlarından biri, çoğu zaman dışarıdan görünmemesidir. Kişi gün içinde saatlerini zihninde tartışarak, kontrol ederek ya da kaçınarak geçirirken çevresi bunu fark etmeyebilir. Utanç ve "delirdiğimi düşünürler" korkusu, birçok kişinin yıllarca kimseye anlatmamasına yol açar.

OKB günlük yaşamı farklı biçimlerde etkileyebilir:

• Zaman: Evden çıkmak, yatmak ya da bir işi bitirmek ritüeller yüzünden uzar; geç kalmak sıradanlaşır.
• İş ve okul: Kontrol etme ve "tam doğru yapma" ihtiyacı işleri yavaşlatır; kararsızlık ve erteleme artar.
• İlişkiler: Güvence istemek, yakınları ritüellere dahil etmek ya da bazı ortamlardan kaçınmak ilişkilerde gerginlik yaratabilir.
• Duygusal yük: Sürekli tetikte olmak yorgunluğa, umutsuzluğa ve zamanla depresyona yol açabilir.

OKB ile yaşamak "düşüncelerden tamamen kurtulmak" hedefiyle değil, onlarla farklı bir ilişki kurmakla kolaylaşır. Terapide öğrenilen beceriler de bu yöndedir. Yine de bazı günlük ilkeler terapiye destek olabilir:

• Düşünceyle tartışmamak: Düşünceyi mantıkla çürütmeye çalışmak çoğu zaman yeni bir zihinsel ritüele dönüşür. "Bu bir OKB düşüncesi" diye adlandırıp geçmesine izin vermeyi denemek daha yararlıdır.
• Güvence aramayı fark etmek: "Emin olmak için" sorulan her soru, bir sonraki şüpheyi besler.
• Kaçınılan yerlerin listesini tutmak: Kaçınma sessizce büyür; fark edilmesi terapi için de değerli bir başlangıçtır.
• Kötü günleri başarısızlık saymamak: Stres, uykusuzluk ya da yaşam değişiklikleri belirtileri artırabilir. Belirtilerde dönemsel artışlar olması iyileşmenin kaybolduğu anlamına gelmez.
• Uyku, hareket ve düzenli günlük yapı: Tek başına OKB'yi tedavi etmez ama zihnin yükünü hafifletir.

Terapi süreci: ERP nasıl işler?

OKB'de en güçlü kanıta sahip psikolojik yöntem, maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) içeren bilişsel davranışçı terapidir. İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzu NICE'ın OKB kılavuzu (CG31) da ERP içeren bilişsel davranışçı terapiyi temel psikolojik tedavi olarak önerir. Kılavuz basamaklı bir yaklaşım tarif eder: işlevin hafif düzeyde etkilendiği durumlarda daha kısa ve düşük yoğunluklu BDT (ERP dahil), orta düzeyde daha yoğun BDT ya da ilaç, ağır tablolarda ise ikisinin birlikte değerlendirilmesi.

ERP'nin temel mantığı

ERP, yukarıda anlattığım döngünün beşinci adımını hedefler. Kişi, korktuğu düşünce ya da durumla planlı ve kademeli biçimde karşılaşır (maruz bırakma) ve bu sırada ritüelini yapmamayı seçer (tepki önleme). Ritüel yapılmadığında kaygı önce yükselir, ama sonsuza kadar yükselmez. Bu deneyim tekrarlandıkça zihin iki şey öğrenir: korkulan şey ritüel olmadan da gerçekleşmez ve kişi belirsizliğe ve sıkıntıya ritüelsiz dayanabilir.

ERP kişiyi hazırlıksız biçimde en büyük korkusunun karşısına çıkarmak değildir. Süreç birlikte ve kişinin onayıyla planlanır.

Terapide genellikle neler çalışılır?

• Değerlendirme ve formülasyon: Takıntıların teması, ritüeller (görünür ve zihinsel), kaçınma davranışları, güvence arama biçimleri ve bunların yaşama etkisi ayrıntılı olarak ele alınır. Gerekirse Y-BOCS gibi yapılandırılmış ölçeklerden yararlanılır.
• Psikoeğitim: OKB döngüsünün, istenmeyen düşüncelerin olağanlığının ve ritüellerin neden işe yaramadığının birlikte anlaşılması.
• Maruz kalma basamakları: Kişinin en az zorlandığı durumdan en çok zorlandığına doğru sıralanan bir liste hazırlanır ve çalışmalar bu listeyle ilerler.
• Seanslar arası uygulama: ERP'nin asıl etkisi, seansta öğrenilenin günlük yaşamda tekrarlanmasıyla ortaya çıkar. Bu yüzden ev çalışmaları sürecin merkezindedir.
• Bilişsel çalışma: "Düşünürsem gerçekleşir", "Her şeyden ben sorumluyum", "Emin olmalıyım" gibi inançlar incelenir.
• Nüksü önleme: Belirtiler azaldıkça, ileride artış olursa ne yapılacağı birlikte planlanır.

Bilişsel davranışçı terapinin genel yapısını bilişsel davranışçı terapi sayfasında anlattım. OKB çalışmalarımın temelinde, DATEM'deki Bilişsel ve Davranışçı Terapiler Eğitimi kapsamında Prof. Dr. Ebru Şalcıoğlu'ndan aldığım Obsesif-Kompulsif Bozukluk modülü yer alıyor. Eğitimlerimin tamamına hakkımda sayfasından ulaşabilirsiniz.

Online terapi OKB'de işe yarar mı?

ERP online olarak da yürütülebilir. Hatta birçok tetikleyici evde bulunduğu için (mutfak, kapı, lavabo) bazı maruz kalma çalışmalarının kişinin kendi ortamında planlanması bir avantaj olabilir. Ayrıntılar için online terapi sayfasına göz atabilirsiniz. Yüz yüze görüşmeyi tercih ediyorsanız Pendik ve Ümraniye sayfalarında bilgi bulabilirsiniz.

Yakınlar için rehber: OKB olan birine nasıl davranılır?

Bir yakınınızın OKB ile boğuştuğunu görmek çaresizlik, öfke ve yorgunluk yaratabilir. "Bunu neden bırakmıyor?" sorusu çok anlaşılırdır. Ama OKB'li kişi çoğu zaman ritüellerinin anlamsız olduğunu zaten bilir; sorun bilgi eksikliği değil, sıkıntıya ritüelsiz dayanamamaktır.

Aile uyumu: iyi niyetle döngüye katılmak

Literatürde "aile uyumu" (family accommodation) olarak adlandırılan durum, yakınların OKB'li kişinin sıkıntısını azaltmak için ritüellere katılması ya da hayatı OKB'ye göre düzenlemesidir. Örneğin:

• "Kapıyı kilitledin, emin ol" diye defalarca güvence vermek,
• Eve girerken kıyafet değiştirmek ya da "temiz" kurallara uymak,
• Belli kelimeleri söylememek, belli yerlere gitmemek,
• Kişinin yerine kontrol etmek ya da ritüeli bitene kadar beklemek.

Bunlar sevgiden ve kişiyi rahatlatma isteğinden yapılır ve o an gerçekten işe yarar. Ancak araştırmalar, aile uyumunun artmasının OKB belirtilerinin daha ağır seyretmesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Güvence de bir ritüel gibi çalışır: kısa bir rahatlama sağlar, sonra şüphe geri gelir.

Ne yapabilirsiniz?

• Bir anda kesmeyin, planlayın: Güvence vermeyi ya da ritüele katılmayı birden bırakmak kişide yoğun sıkıntı ve çatışma yaratabilir. Bunu, mümkünse terapistle birlikte ve kişinin bilgisi dahilinde adım adım azaltmak daha sağlıklıdır.
• Destekleyici bir dil kullanın: "Kendine hâkim ol", "Saçmalıyorsun" yerine "Bunun çok zor olduğunu görüyorum; bunun OKB olduğunu ikimiz de biliyoruz. Sana güvence vermek yerine yanında durabilirim" gibi cümleler hem sıkıntıyı kabul eder hem döngüyü beslemez.
• Kişiyi OKB'den ayırın: Ritüeller kişinin karakteri değil, bozukluğun belirtileridir. Eleştiri ve alay utancı artırır ve yardım istemeyi zorlaştırır.
• Küçük ilerlemeleri görün: Ritüelin birkaç dakika kısalması bile emek ister.
• Kendinizi de ihmal etmeyin: Uzun süre OKB'ye uyum sağlamak yakınları da tüketir. Aile olarak destek almak sürecin bir parçası olabilir; aile danışmanlığı sayfasında bu konuda bilgi bulabilirsiniz.
• Tedaviyi destekleyin: Kişiyi zorlamadan profesyonel destek almaya teşvik edin; terapiye başladıysa ev çalışmalarında nasıl yardımcı olabileceğinizi birlikte sorabilirsiniz.

Yakınınız zarar verme takıntılarından söz ediyorsa panik yapmamanız önemlidir. Bu düşünceler çoğu zaman kişinin en büyük korkusudur; sakin ve yargısız bir tutum, onun yardım istemesini kolaylaştırır.

Çocuklarda OKB

OKB çocuklukta da başlayabilir. Çocuklar çoğu zaman yaşadıklarını adlandıramaz ya da utandıkları için saklar. Ebeveynlerin fark edebileceği işaretler şunlardır: uzun süren yatma ya da giyinme ritüelleri, ellerin tahriş olacak kadar yıkanması, sürekli "Emin misin?", "Bir şey olmayacak değil mi?" diye güvence istenmesi, ödevi "tam doğru" olana kadar silip yeniden yazmak, belli sayıları tekrarlamak ve ritüel engellendiğinde yoğun öfke ya da ağlama nöbetleri.

Çocuklarda da ERP içeren bilişsel davranışçı terapi temel yaklaşımdır ve ailenin sürece katılımıyla uygulanır. Belirtiler aniden ve çok hızlı başladıysa ya da çocuğun günlük yaşamını belirgin biçimde kısıtlıyorsa çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi önerilir.

Ne zaman psikiyatri değerlendirmesi gerekir?

Psikologlar ilaç yazmaz. Aşağıdaki durumlarda bir psikiyatri uzmanıyla da görüşmek önerilir:

• Ritüeller günün büyük bölümünü alıyor, kişi evden çıkamıyor ya da temel işlerini yapamıyorsa,
• Takıntıya ilişkin içgörü zayıfsa ya da hiç yoksa,
• OKB'ye belirgin bir depresyon eşlik ediyorsa,
• Terapiye rağmen belirtilerde yeterli değişim olmuyorsa,
• Tik bozukluğu, yeme sorunları ya da madde kullanımı gibi eşlik eden durumlar varsa.

OKB'de ilaç tedavisi ve terapi birlikte de yürütülebilir; ilaç gerekip gerekmediğine psikiyatri uzmanı karar verir. Psikolog ile psikiyatristin rollerini psikolog mu psikiyatrist mi? yazısında ayrıntılı olarak anlattım.

OKB uzun sürdüğünde umutsuzluk ve depresyon eşlik edebilir. Zarar verme takıntılarında kişi zarar vermekten korkar ve bu düşünceden kaçınır; kendinize zarar verme isteği ya da yaşamınıza son verme düşünceleri ise farklı bir durumdur ve beklemeden destek almak gerekir. Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Kendinize sorabileceğiniz sorular

Aşağıdaki sorular yalnızca durumunuzu fark etmenize yardımcı olmak için hazırlandı. Bu liste bir tanı aracı değildir ve puanlaması yoktur. Klinik değerlendirmede Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği (Y-BOCS) gibi yapılandırılmış ölçekler kullanılır; bu ölçekler de ancak bir uzmanla birlikte yorumlandığında anlam taşır.

• İstemediğim ve beni rahatsız eden düşünceler, ben itmeye çalıştıkça daha sık mı geliyor?
• Bu düşüncelerin yarattığı sıkıntıyı azaltmak için belli davranışları ya da zihinsel ritüelleri tekrarlıyor muyum?
• Ritüellerimi yapamadığımda dayanılmaz bir huzursuzluk ya da "bir şeyler yerinde değil" hissi yaşıyor muyum?
• Takıntılarım ve ritüellerim günde önemli bir zamanımı alıyor mu?
• Bazı yerlerden, nesnelerden ya da kişilerden bu düşünceler yüzünden kaçınıyor muyum?
• Sık sık yakınlarımdan ya da internetten güvence arıyor muyum?
• Bu durum işimi, okulumu, ilişkilerimi ya da ibadetimi zorlaştırıyor mu?

Bu sorulardan birkaçına "evet" diyorsanız, yaşadıklarınızı bir uzmanla konuşmak iyi bir başlangıç olabilir. OKB utanılacak bir durum değildir ve üzerinde çalışılabilir.

Kaynaklar

• American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.; DSM-5-TR).
• World Health Organization. (2019/2022). International Classification of Diseases, 11th Revision (ICD-11): 6B20 Obsesif-kompulsif bozukluk, 6B24 İstifleme bozukluğu.
• National Institute for Health and Care Excellence. (2005). Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment (Clinical guideline CG31).
• Goodman, W. K., Price, L. H., Rasmussen, S. A., Mazure, C., Fleischmann, R. L., Hill, C. L., Heninger, G. R., & Charney, D. S. (1989). The Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale: I. Development, use, and reliability. Archives of General Psychiatry, 46(11), 1006–1011.
• Rachman, S., & de Silva, P. (1978). Abnormal and normal obsessions. Behaviour Research and Therapy, 16(4), 233–248.
• Lebowitz, E. R., Panza, K. E., & Bloch, M. H. (2016). Family accommodation in obsessive-compulsive and anxiety disorders: A five-year update. Expert Review of Neurotherapeutics, 16(1), 45–53.